はじめに

Trong chế độ Ikusei Shuro, vấn đề khiến doanh nghiệp tiếp nhận phải lưu tâm nhất có lẽ là vấn đề “chuyển việc” (転籍). Trong chế độ thực tập sinh kỹ năng, về nguyên tắc “chuyển việc theo nguyện vọng của bản thân người nước ngoài” không được công nhận, nhưng trong chế độ Ikusei Shuro, việc này sẽ được công nhận mới dưới một số điều kiện nhất định.

Bài viết này, dựa trên nội dung “Hỏi đáp về chế độ Ikusei Shuro” của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản (出入国在留管理庁), sẽ giải thích các điều kiện để chuyển việc theo nguyện vọng bản thân được công nhận và cơ chế “thời gian hạn chế chuyển việc” (転籍制限期間), đồng thời tổng hợp những điểm doanh nghiệp tiếp nhận cần nắm rõ.

転籍が認められる2つのパターン

Theo “Hỏi đáp về chế độ Ikusei Shuro” của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú, việc chuyển việc trong chế độ Ikusei Shuro có 2 trường hợp sau:

  1. Chuyển việc do có lý do bất khả kháng: như bị xâm phạm nhân quyền, ví dụ bạo lực, quấy rối quyền lực (power harassment)… Trường hợp này vẫn được công nhận, kế thừa từ chế độ thực tập sinh kỹ năng
  2. Chuyển việc theo nguyện vọng bản thân: được công nhận mới dưới một số điều kiện nhất định

Trong cả hai trường hợp, nơi chuyển đến chỉ giới hạn trong cùng một phân loại công việc (業務区分). Không được công nhận việc chuyển sang phân loại công việc khác.

本人意向の転籍が認められるための要件

Theo Hỏi đáp nêu trên, để chuyển việc theo nguyện vọng bản thân được công nhận, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

  • Lao động Ikusei Shuro muốn chuyển việc phải đã đạt được trình độ kỹ năng và năng lực tiếng Nhật ở mức nhất định theo quy định trong phương châm vận hành theo từng lĩnh vực (分野別運用方針)
  • Đã thuộc diện thực hiện Ikusei Shuro tại đơn vị thực hiện Ikusei Shuro gần nhất vượt quá “thời gian hạn chế chuyển việc” (転籍制限期間) được quy định theo từng lĩnh vực
  • Không sử dụng dịch vụ giới thiệu việc làm của tổ chức môi giới việc làm tư nhân khi chuyển việc
  • Đơn vị thực hiện Ikusei Shuro nơi chuyển đến phải là “đơn vị thực hiện Ikusei Shuro ưu tú” (優良な育成就労実施者)
  • Tỷ lệ lao động Ikusei Shuro chuyển việc theo nguyện vọng bản thân trong tổng số lao động Ikusei Shuro mà đơn vị nơi chuyển đến đang tiếp nhận phải nằm trong một mức nhất định
  • Đơn vị thực hiện Ikusei Shuro nơi chuyển đến phải thanh toán một khoản tiền nhất định cho đơn vị nơi chuyển đi (số tiền được tính bằng mức phí liên quan đến việc môi giới và đào tạo lao động Ikusei Shuro do bộ trưởng phụ trách quy định bằng thông báo, nhân với tỷ lệ phân bổ theo thời gian làm việc tại nơi chuyển đi)

Như vậy, việc chuyển việc theo nguyện vọng bản thân được đặt ra nhiều rào cản, không phải là cơ chế cho phép người nước ngoài muốn là chuyển việc ngay lập tức.

転籍制限期間とは何か

“Thời gian hạn chế chuyển việc” là khoảng thời gian yêu cầu người lao động phải tiếp tục thực hiện Ikusei Shuro tại đơn vị thực hiện Ikusei Shuro trước khi chuyển việc. Để việc chuyển việc theo nguyện vọng bản thân được công nhận, người lao động phải đã thực hiện Ikusei Shuro tại đơn vị thực hiện Ikusei Shuro trước đó trong khoảng thời gian nhất định này.

Theo Hỏi đáp nêu trên, thời gian hạn chế chuyển việc được quy định theo từng lĩnh vực, hướng tới mục tiêu là 1 năm, nhưng trong thời gian trước mắt, xét đến khía cạnh đào tạo nhân lực và đảm bảo nguồn nhân lực, thời gian này được quy định trong khoảng từ 1 năm đến 2 năm tùy theo từng lĩnh vực.

Ngoài ra, trong trường hợp đã từng chuyển việc theo nguyện vọng bản thân một lần và muốn tiếp tục chuyển việc theo nguyện vọng bản thân lần nữa, thì cũng cần phải trải qua đủ thời gian hạn chế chuyển việc mới tính từ đầu.

転籍制限期間を企業側の判断で短縮できるか

Ngay cả đối với những lĩnh vực mà phương châm vận hành theo từng lĩnh vực quy định thời gian hạn chế chuyển việc vượt quá 1 năm (ví dụ 2 năm), đơn vị thực hiện Ikusei Shuro vẫn có thể tự quyết định rút ngắn thời gian đó xuống còn 1 năm.

Tuy nhiên, nếu duy trì thời gian hạn chế chuyển việc dài hơn 1 năm, đơn vị đó phải thực hiện các biện pháp cải thiện đãi ngộ cho lao động Ikusei Shuro theo quy định trong phương châm vận hành theo từng lĩnh vực. Nói cách khác, nếu doanh nghiệp muốn giữ thời gian hạn chế chuyển việc dài, thì cũng cần có biện pháp cải thiện đãi ngộ tương ứng.

受入れ企業が転籍リスクを抑えるためにできること

Về mặt chế độ, không có biện pháp nào có thể ngăn chặn hoàn toàn việc chuyển việc theo nguyện vọng bản thân. Tuy nhiên, dựa trên nội dung của Hỏi đáp nêu trên, có thể rút ra một số điểm mà doanh nghiệp tiếp nhận nên lưu ý trong thực tế như sau:

  • Để được chọn làm nơi chuyển đến, việc được công nhận là “đơn vị thực hiện Ikusei Shuro ưu tú” gần như là điều kiện bắt buộc trên thực tế. Nói cách khác, việc doanh nghiệp tích lũy thành tích là một cơ sở tiếp nhận ưu tú cũng chính là nền tảng để tiếp tục là nơi tiếp nhận hấp dẫn đối với người lao động nước ngoài (chi tiết về điều kiện ưu tú được giải thích trong bài viết khác).
  • Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến việc nghỉ việc hoặc chuyển việc trong thời gian hạn chế chuyển việc được cho là sự bất mãn về đãi ngộ và môi trường làm việc. Do đó, việc giải thích đãi ngộ một cách chu đáo và hoàn thiện điều kiện lao động hàng ngày được cho là sẽ góp phần làm giảm số lượng yêu cầu chuyển việc.
  • Do có cơ chế yêu cầu nơi chuyển đến phải thanh toán một khoản tiền nhất định cho nơi chuyển đi, chế độ này được thiết kế để hạn chế tình trạng lôi kéo lao động một cách vô trật tự. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp tiếp nhận, việc hiểu rõ chi tiết của chế độ và xây dựng môi trường làm việc khiến lao động Ikusei Shuro muốn tiếp tục làm việc mới chính là biện pháp đối phó quan trọng nhất trên thực tế.

まとめ

Trong chế độ Ikusei Shuro, bên cạnh việc chuyển việc do lý do bất khả kháng như bạo lực, quấy rối, việc chuyển việc theo nguyện vọng bản thân cũng được công nhận mới dưới một số điều kiện nhất định. Thời gian hạn chế chuyển việc được quy định trong khoảng từ 1 đến 2 năm tùy theo từng lĩnh vực, và việc chuyển việc chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ nhiều điều kiện như trình độ kỹ năng, năng lực tiếng Nhật và tính ưu tú của nơi chuyển đến. Đối với doanh nghiệp tiếp nhận, điều quan trọng là phải hiểu rõ cơ chế của chế độ này, đồng thời xây dựng môi trường làm việc được người lao động nước ngoài lựa chọn liên tục thông qua chế độ đãi ngộ hợp lý và đào tạo nhân lực chu đáo.

Nếu quý doanh nghiệp cần tư vấn về việc ứng phó với chế độ chuyển việc hoặc xây dựng cơ sở tiếp nhận ưu tú, xin vui lòng liên hệ với văn phòng hành chính thư sĩ (Gyoseishoshi) am hiểu về thủ tục lưu trú cho lao động nước ngoài.