Mở đầu
Lĩnh vực vận tải ô tô như xe tải, xe buýt, taxi đã được bổ sung vào danh sách các lĩnh vực áp dụng Tokutei Ginou do tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng. Tuy nhiên, để làm việc với tư cách lái xe trong lĩnh vực này, người lao động bắt buộc phải có bằng lái xe ô tô và trải qua quá trình đào tạo, hướng dẫn thực tế tại Nhật Bản, vì vậy cần có một quy trình chuẩn bị đặc thù khác với các lĩnh vực Tokutei Ginou khác.
Bài viết này sẽ giải thích cơ chế “chuẩn bị” trước khi tiếp nhận lao động nước ngoài diện Tokutei Ginou trong lĩnh vực vận tải ô tô, dựa trên Mục 55 và Bảng phụ lục số 16 của “Văn bản quy định các hoạt động nêu tại cột dưới của Bảng số 1-5 Phụ lục 1 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn, căn cứ theo Khoản 2 Điều 7 Mục 1 của Luật này” (gọi tắt là Thông báo về Hoạt động đặc định – 特定活動告示, Thông báo số 131 của Bộ Tư pháp, sửa đổi gần nhất theo Thông báo số 31 của Bộ Tư pháp ngày 8 tháng 4 năm Reiwa 8).
Lĩnh vực vận tải ô tô có tư cách lưu trú dành cho giai đoạn “chuẩn bị”
Mục 55 của thông báo nêu trên quy định rằng, đối với người đáp ứng tất cả các điều kiện nêu tại Bảng phụ lục số 16, nhằm mục đích sau khi được chuyển đổi sang tư cách lưu trú Tokutei Ginou (giới hạn ở loại liên quan đến mục Tokutei Ginou số 1 tại Bảng số 1-2 Phụ lục 1 của Luật) sẽ tham gia hoạt động nghiệp vụ đòi hỏi kỹ năng thuộc lĩnh vực vận tải ô tô, người đó có thể được cấp tư cách lưu trú “Hoạt động đặc định” (特定活動) để thực hiện các hoạt động sau:
- Nhận đào tạo và hướng dẫn (bao gồm chỉ đạo giám sát theo Khoản 1 Điều 38 và Điều 39, chỉ đạo đặc biệt theo Khoản 2 Điều 38, hướng dẫn theo Khoản 5 Điều 38, và chẩn đoán năng lực thích ứng theo Khoản 2 Điều 38 của Quy tắc vận tải kinh doanh ô tô chở khách) dựa trên hợp đồng lao động ký kết với cơ quan công hoặc tư nhân tại Nhật Bản do Bộ trưởng Bộ Tư pháp chỉ định (“Hợp đồng lao động chuẩn bị vận tải ô tô đặc định”)
- Tham gia các công việc phụ trợ liên quan đến nghiệp vụ đòi hỏi kỹ năng thuộc lĩnh vực vận tải ô tô
- Tham gia đào tạo lái xe tại trường dạy lái xe để lấy các loại bằng lái nêu tại Bảng phụ lục số 17 (bằng lái xe cỡ lớn, cỡ trung, cỡ trung nhỏ, xe ô tô thông thường, bằng lái xe cỡ lớn/cỡ trung/ô tô thông thường hạng 2 dành cho chở khách, v.v.)
Nói cách khác, thay vì bắt đầu làm việc ngay với tư cách Tokutei Ginou (lĩnh vực vận tải ô tô), người lao động sẽ trước tiên có tư cách lưu trú “Hoạt động đặc định” này để thực hiện các bước “chuẩn bị” cần thiết như lấy bằng lái xe, tham gia đào tạo – hướng dẫn và chẩn đoán năng lực thích ứng theo Quy tắc vận tải kinh doanh ô tô chở khách. Khung chương trình chuẩn bị này được thực hiện trong môi trường có kế hoạch hỗ trợ phù hợp với tiêu chuẩn riêng do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định, bao gồm hỗ trợ về đời sống nghề nghiệp, đời sống sinh hoạt hàng ngày và đời sống xã hội.
Các điều kiện quy định tại Bảng phụ lục số 16
Để thực hiện hoạt động đặc định này, người lao động cần đáp ứng đầy đủ tất cả các điều kiện sau được quy định tại Bảng phụ lục số 16 của thông báo:
- Từ 18 tuổi trở lên
- Có tình trạng sức khỏe tốt
- Có kỹ năng đòi hỏi kiến thức hoặc kinh nghiệm ở mức độ tương xứng cần thiết cho công việc thuộc lĩnh vực Tokutei Ginou (vận tải ô tô), được chứng minh thông qua kỳ thi hoặc phương pháp đánh giá khác
- Có năng lực tiếng Nhật cần thiết cho sinh hoạt tại Nhật Bản và năng lực tiếng Nhật cần thiết cho công việc đó, được chứng minh thông qua kỳ thi hoặc phương pháp đánh giá khác
- Sở hữu hộ chiếu do cơ quan có thẩm quyền của chính phủ hoặc khu vực nước ngoài được Bộ trưởng Bộ Tư pháp công bố là có hợp tác thuận lợi trong việc thi hành lệnh trục xuất cấp
- Đối với người đã từng lưu trú tại Nhật Bản với tư cách Tokutei Ginou (số 1), tổng thời gian lưu trú theo tư cách này chưa đạt 5 năm
- Người nộp đơn, hoặc vợ/chồng, người thân trực hệ hay người thân sống chung, hoặc người có quan hệ mật thiết khác trong đời sống xã hội với người nộp đơn, không bị quản lý tiền bạc dưới bất kỳ danh nghĩa nào như thu tiền bảo lãnh liên quan đến Hợp đồng lao động chuẩn bị vận tải ô tô đặc định, và không có (cũng không có khả năng sẽ có) hợp đồng quy định tiền phạt vi phạm hay các hợp đồng chuyển dịch tài sản bất hợp lý khác
- Trường hợp đã trả phí cho cơ quan môi giới nước ngoài liên quan đến việc giới thiệu, trung gian ký kết Hợp đồng lao động chuẩn bị vận tải ô tô đặc định, người nộp đơn đã hiểu rõ và đồng ý với cơ quan đó về số tiền cũng như nội dung chi tiết của khoản phí này
- Trường hợp quốc gia/khu vực mà người nộp đơn có quốc tịch hoặc nơi cư trú có quy định về thủ tục cần tuân thủ, người nộp đơn đã hoàn tất thủ tục đó
- Đối với các khoản phí phải trả định kỳ dưới bất kỳ danh nghĩa nào như tiền ăn, tiền nhà ở, người nộp đơn đã hiểu rõ và đồng ý về nội dung lợi ích được cung cấp tương ứng với khoản phí đó, số tiền phải ở mức hợp lý tương đương chi phí thực tế, và có văn bản như bảng kê chi tiết được cung cấp
- Không ký kết Hợp đồng lao động chuẩn bị vận tải ô tô đặc định có nội dung đưa người lao động vào diện phái cử lao động
Các điều kiện này có thể coi là việc áp dụng nguyên vẹn quan điểm bảo vệ người lao động nước ngoài vốn thường thấy trong toàn bộ chế độ Tokutei Ginou, như “cấm thu tiền bảo lãnh” hay “đảm bảo tính minh bạch về chi phí”, vào giai đoạn chuẩn bị của lĩnh vực vận tải ô tô.
Những điểm doanh nghiệp tiếp nhận cần lưu ý
Doanh nghiệp có ý định tiếp nhận lao động nước ngoài diện Tokutei Ginou trong lĩnh vực vận tải ô tô, ngoài việc chuẩn bị hợp đồng lao động Tokutei Ginou thông thường, cần lưu ý thêm các điểm sau:
- Phải là cơ quan được Bộ trưởng Bộ Tư pháp chỉ định: Cơ quan công hoặc tư nhân tại Nhật Bản là đối tác ký kết Hợp đồng lao động chuẩn bị vận tải ô tô đặc định chỉ giới hạn ở những cơ quan được Bộ trưởng Bộ Tư pháp chỉ định. Ngoài ra, bản thân hợp đồng lao động cũng phải phù hợp với tiêu chuẩn về Hợp đồng lao động chuẩn bị vận tải ô tô đặc định và cơ quan đối tác do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định riêng.
- Xây dựng hệ thống đào tạo, hướng dẫn theo Quy tắc vận tải kinh doanh ô tô chở khách: Ngoài việc đào tạo tiếng Nhật hay hỗ trợ sinh hoạt thông thường, doanh nghiệp cần đáp ứng các quy trình đào tạo đặc thù của ngành vận tải như chỉ đạo giám sát, chỉ đạo đặc biệt, chẩn đoán năng lực thích ứng theo quy định của Quy tắc vận tải kinh doanh ô tô chở khách.
- Hỗ trợ lấy bằng lái xe: Doanh nghiệp cần lên kế hoạch để việc người lao động nước ngoài tham gia đào tạo tại trường dạy lái xe nhằm lấy bằng lái xe Nhật Bản (bằng lái xe cỡ lớn, cỡ trung, cỡ trung nhỏ, ô tô thông thường, v.v.) trở thành một phần trong hệ thống tiếp nhận.
Tổng kết
Khi tiếp nhận lao động nước ngoài diện Tokutei Ginou trong lĩnh vực vận tải ô tô (lái xe), thay vì ký ngay hợp đồng lao động Tokutei Ginou và bắt đầu làm việc, đã có sẵn cơ chế để người lao động trải qua quá trình chuẩn bị như lấy bằng lái xe, tham gia đào tạo – hướng dẫn và chẩn đoán năng lực thích ứng theo Quy tắc vận tải kinh doanh ô tô chở khách, dưới tư cách lưu trú Hoạt động đặc định. Các điều kiện liên quan đến giai đoạn chuẩn bị này được quy định chi tiết tại Bảng phụ lục số 16 của thông báo Bộ Tư pháp, bao gồm cả các điều kiện xét từ góc độ bảo vệ người lao động nước ngoài như cấm thu tiền bảo lãnh và đảm bảo tính minh bạch về chi phí.
Đối với các doanh nghiệp vận tải đang cân nhắc tiếp nhận lái xe nước ngoài trong lĩnh vực vận tải ô tô, xin vui lòng liên hệ với văn phòng hành chính thư sĩ (Gyoseishoshi) am hiểu về thủ tục cư trú của người lao động nước ngoài để được tư vấn chi tiết về chế độ và thủ tục cần thiết.