Mở đầu

Trong những năm gần đây, các chế độ liên quan đến việc tiếp nhận nguồn nhân lực nước ngoài tại Nhật Bản đang có nhiều thay đổi lớn. Trong đó, đáng chú ý nhất là “Chế độ Ikusei Shuro” (chế độ đào tạo và làm việc), dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/4 năm Reiwa 9 (2027). Đây là chế độ mới thay thế cho chế độ Thực tập kỹ năng đã tồn tại trong nhiều năm qua, và có liên quan trực tiếp đến rất nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn về thiếu hụt lao động.

Bài viết này, dựa trên nội dung “Hỏi đáp về chế độ Ikusei Shuro” do Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản (ISA) công bố, sẽ tổng hợp một cách dễ hiểu từ góc nhìn của Gyoseishoshi (chuyên gia tư vấn thủ tục hành chính) về việc chế độ Ikusei Shuro là chế độ như thế nào, vì sao được thành lập, và có gì khác biệt so với chế độ Thực tập kỹ năng.

Chế độ Ikusei Shuro là chế độ như thế nào

Theo “Hỏi đáp về chế độ Ikusei Shuro” của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, chế độ Ikusei Shuro được giải thích là “chế độ đào tạo và đảm bảo nguồn nhân lực có trình độ kỹ năng tương đương Kỹ năng đặc định số 1, thông qua việc làm việc tại Nhật Bản trong 3 năm ở các lĩnh vực đang thiếu hụt lao động”.

Có 2 điểm chính cần lưu ý.

Điểm thứ nhất là thời gian đào tạo về nguyên tắc là 3 năm. Khác với chế độ Thực tập kỹ năng vốn chia thành các giai đoạn số 1, số 2, số 3, chế độ này được thiết kế để đào tạo nguồn nhân lực một cách liên tục thông qua 3 năm làm việc.

Điểm thứ hai là tạo ra “tính liên tục” giữa Ikusei Shuro và Kỹ năng đặc định. Người lao động vừa làm việc 3 năm trong khuôn khổ Ikusei Shuro vừa trau dồi kỹ năng và năng lực tiếng Nhật, sau đó được kỳ vọng sẽ chuyển sang Kỹ năng đặc định số 1, và tiếp tục thăng tiến lên Kỹ năng đặc định số 2. Mục đích của chế độ là giúp người nước ngoài dễ dàng hình dung được lộ trình phát triển sự nghiệp khi làm việc tại Nhật Bản, qua đó đảm bảo nguồn nhân lực hỗ trợ lâu dài cho các ngành công nghiệp của Nhật Bản.

Vì sao chế độ Ikusei Shuro được thành lập

Trong nhiều năm qua, chế độ Thực tập kỹ năng đã đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động tại Nhật Bản. Tuy nhiên, đồng thời cũng liên tục có những chỉ trích như “mục đích của chế độ (đào tạo nhân lực thông qua đóng góp quốc tế) và thực tế vận hành (đảm bảo nguồn lao động) đang có sự chênh lệch” hay “việc bảo vệ quyền lợi của người nước ngoài còn chưa đầy đủ”.

Trong “Hỏi đáp về chế độ Ikusei Shuro” của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, ngoài những vấn đề nêu trên, tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng tại Nhật Bản và sự cạnh tranh thu hút nhân lực quốc tế ngày càng gay gắt cũng được nêu là bối cảnh dẫn đến việc thành lập chế độ mới. Quan điểm đưa ra là việc xây dựng một chế độ hấp dẫn đối với người nước ngoài là điều quan trọng để Nhật Bản trở thành “quốc gia được người nước ngoài lựa chọn”.

Dựa trên bối cảnh đó, chế độ Thực tập kỹ năng sẽ được giải thể theo hướng phát triển, và chế độ Ikusei Shuro với mục tiêu kép là đào tạo nhân lực và đảm bảo nguồn nhân lực đã được thành lập.

Chế độ Ikusei Shuro khác gì so với chế độ Thực tập kỹ năng

Theo tài liệu Hỏi đáp nêu trên, sự khác biệt lớn nhất giữa hai chế độ là “mục đích của chế độ”.

  • Chế độ Thực tập kỹ năng: chế độ nhằm mục đích “đóng góp quốc tế” cho các nước đang phát triển thông qua việc đào tạo nguồn nhân lực bằng cách học tập kỹ năng tại Nhật Bản
  • Chế độ Ikusei Shuro: chế độ nhằm mục đích “đào tạo và đảm bảo nguồn nhân lực” cho các lĩnh vực đang thiếu hụt lao động tại Nhật Bản

Sự khác biệt về mục đích này cũng thể hiện rõ trong thiết kế thực tế của chế độ. Điển hình là các quy định liên quan đến “chuyển nơi làm việc” (tenseki). Trong chế độ Ikusei Shuro, nhằm bảo vệ quyền lợi của người nước ngoài với tư cách là người lao động một cách phù hợp hơn, việc “chuyển nơi làm việc theo nguyện vọng của chính bản thân người nước ngoài” – điều mà chế độ Thực tập kỹ năng không cho phép – sẽ được công nhận mới với một số điều kiện nhất định (các yêu cầu chi tiết về việc chuyển nơi làm việc sẽ được giải thích trong bài viết khác).

Ngoài ra, phạm vi các lĩnh vực được phép tiếp nhận cũng có sự khác biệt. Trong chế độ Ikusei Shuro, người nước ngoài chỉ có thể được tiếp nhận trong các lĩnh vực công nghiệp đặc định (những lĩnh vực dù đã nỗ lực nâng cao năng suất và đảm bảo nguồn nhân lực trong nước nhưng vẫn cần tiếp nhận lao động nước ngoài) và được công nhận là phù hợp để đào tạo kỹ năng thông qua công việc thực tế. Chế độ được thiết kế nhằm mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực đạt trình độ kỹ năng tương đương Kỹ năng đặc định số 1 thông qua 3 năm làm việc theo nguyên tắc.

Những chuẩn bị doanh nghiệp có thể bắt đầu ngay từ bây giờ

Chế độ Ikusei Shuro dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/4 năm Reiwa 9, và trước thời điểm đó, việc tiếp nhận hồ sơ “đăng ký trước ngày có hiệu lực” đối với giấy phép của Cơ quan hỗ trợ quản lý (Kanri Shien Kikan) và hồ sơ công nhận Kế hoạch Ikusei Shuro cũng sẽ bắt đầu (nội dung này sẽ được giải thích chi tiết trong bài viết khác).

Không chỉ các doanh nghiệp hiện đang tiếp nhận thực tập sinh kỹ năng, mà cả những doanh nghiệp đang cân nhắc tiếp nhận nguồn nhân lực nước ngoài trong tương lai cũng cần sớm nắm rõ tổng quan về chế độ này. Đặc biệt, nếu tiến hành chuẩn bị mà chưa hiểu đúng sự khác biệt với chế độ Thực tập kỹ năng, có thể sẽ phải làm lại từ đầu việc xây dựng cơ chế tiếp nhận.

Tổng kết

Chế độ Ikusei Shuro là chế độ mới nhằm giải quyết vấn đề “sự chênh lệch giữa mục đích và thực tế” vốn tồn tại trong chế độ Thực tập kỹ năng, đồng thời hướng tới việc vừa đảm bảo nguồn nhân lực cho các lĩnh vực thiếu hụt lao động, vừa tạo điều kiện phát triển sự nghiệp cho người nước ngoài. Do mục đích của chế độ về cơ bản khác với chế độ Thực tập kỹ năng, nên các quy định thực tế như cách xử lý việc chuyển nơi làm việc hay phạm vi lĩnh vực được tiếp nhận cũng có sự khác biệt.

Chi tiết của chế độ dự kiến sẽ tiếp tục được công bố rõ ràng hơn trong thời gian tới. Các doanh nghiệp đang cân nhắc tiếp nhận nguồn nhân lực nước ngoài nên tiếp tục theo dõi động thái của chế độ và chuẩn bị dần dần. Nếu quý doanh nghiệp có thắc mắc về chế độ Ikusei Shuro, xin vui lòng liên hệ với Gyoseishoshi am hiểu về thủ tục lưu trú của người nước ngoài.